Nieortografiycznie w 2026 roku

Polacy pisali słabo i często popełniali te same błędy ortograficzne. Próby zmiany tego stanu rzeczy mogła podejmować szkoła ale tylko w stosunku do uczących się młodych ludzi. Bywało nader często, że ortografia szła w parze z czytelnością pisma (brak nauki kaligrafii w szkole). Ta pogarszała się w „tempie stachanowskim” (bardzo szybko). Rada Języka Polskiego postanowiła zatem zlikwidować najczęściej popełniane błedy, dostosowując zasady do obserwowanej praktyki. Od 2026 roku Rada Języka Polskiego wprowadza na terenie całego kraju duże zmiany w zasadach ortografii. Jak się mówi głównym celem reformy jest uproszczenie pisowni, zmniejszenie liczby wyjątków oraz zakończenie dylematów, z którymi Polacy zmagają się od lat. Tak więc ci Polacy, którzy nie popełniali błędów będą uczyć się ortografii na nowo. Ci, którym ortografia dotychczasowa sprawiała problemy co pokazywali robiąc błędy ortograficzne mogą czuć się lepiej. Według założeń wzmiankowanej RJP ilość błędów powinna znacząco spaść. Czy tak się stanie zobaczymy.

Wielka litera w nazwach mieszkańców dzielnic, wsi, osiedli i krain! Do tej pory wielką literą pisaliśmy mieszkańców państw (Polak) i miast (Warszawiak), ale mieszkańców dzielnic i wsi małą. Od 2026 r. wszystkie nazwy mieszkańców terenów geograficznych będziemy pisać wielką literą.

Zasada	Pisownia obecna (do 2025)	Pisownia od 2026
Mieszkaniec dzielnicy	mokotowianin, żoliborzanin	Mokotowianin, Żoliborzanin
Mieszkaniec osiedla	olsztynianin	Olsztynianin
Mieszkaniec wsi	myszkowianin	Myszkowianin

To oczywiście nie koniec zmian. Jedna z najbardziej rewolucyjnych zmian dotyczy pisowni przymiotników dzierżawczych (odpowiadają na pytanie czyj?) utworzonych od nazw własnych i zakończone na -owski, -owy, -iny. Do tej pory pisaliśmy takie wyrażenia małą literą (chyba że oznaczały ścisłą przynależność). Teraz będziemy je pisać wielką literą.

Wyrażenie	Pisownia obecna (do 2025)	Pisownia od 2026 (od człowieka)
Typ dramatu	dramat szekspirowski	dramat Szekspirowski
Rodzaj komedii	komedia molierowska	komedia Molierowska
Koncepcja	wizja kopernikańska	wizja Kopernikańska
Uśmiech	uśmiech mony lizy	uśmiech Mony Lizy

Tu uwaga! Nadal jednak napiszemy małymi literami takie częste zwroty jak; sałatka grecka, barszcz ukraiński czy piękny walc wiedeński („walc wiedeński” czy „tango argentyńskie” powszechnie i często pisano z dużych liter, podkreślając niejako ich wyjątkowość, urok czy odniesienie do kraju. Czyniono to oczywiście wbrew regułom językowym).

Takie zwroty jak „Sienkiewiczowska proza”, „Freudowska pomyłka” pisane z dużej litery, łamią intuicyjną zasadę, że „cecha” pisana jest małą literą. Z kolei wyrazy typu półdrwiąco, w półmilczeniu czy nibyochotnik będą przez długi czas wyglądały na brzydkie i nieestetyczne.

Koniec logicznego „nie” z imiesłowami To zmiana zabija pewną logiczną subtelność języka polskiego na rzecz prostoty, by nie powiedzieć prymitywizmu, jaki dostrzegamy w innych językach powszechnie uznawanych za międzynarodowe. Do tej pory, jeśli chcieliśmy komuś zaprzeczyć (przeciwstawienie), pisaliśmy „nie” osobno.

• pisaliśmy zatem : To jest uczeń nie myślący, ale bawiący się (rozdzielnie, bo kontrast).
• od 2026: napiszemy poprawnie tak; To jest uczeń niemyślący, ale bawiący się.

To oznacza koniec dawnych rozróżnień na pisownię łączną (nieładny) i rozłączną (nie ładniejszy, nie najładniejszy) dla wyższych stopni. Poprawnie napiszemy np. niemyjący się, niemający (teraz) czegoś, niemający racji (jako stan stały, cecha). Zasada każe ignorować kontekst zdania! Nawet jeśli sens wyraźnie sugeruje rozdzielność, ortografia 2026 roku narzuca pisownię łączną. Będzie to wyglądać nienaturalnie dla purystów językowych.

Zniknie rozróżnienie między nazwą marki a konkretnym przedmiotem tej marki. Na forach internetowych ta błędna pisownia była widoczna już od dawna. Pisano np „fabryki Forda” – bo nazwa firmy oraz samochód Forda – tu błąd pisowni z dużej litery nazwy produktu, który od teraz nie będzie błędem. Do tej pory, gdy pisaliśmy o konkretnym aucie, zegarku, ubraniu czy telefonie, używaliśmy małej litery. Od 2026 r. dopuszczalna (i zalecana) będzie wielka litera dla pojedynczych egzemplarzy. Na całe szczęście będzie można pisać te zwroty po staremu, co nie będzie błędem. Jedak jeśli ktoś zechce będzie mógł pisać na przykład tak;

Sytuacja	Pisownia dopuszczalna obecna (do 2025)	Pisownia zalecana od 2026
samochód=przedmiot fabryka=marka	podjechał nowym fordem byłem w fabryce Forda	podjechał nowym Fordem. byłem w fabryce Forda
leki	wziął aspirynę (jako lek tej marki).	wziął Aspirynę.
smartfon/telefon	dostałem nowego iphone’a.	dostałem nowego iPhone’a.

Pisownia łączna cząstek „nie”, „niby”, „quasi” Tu istotnie było wiele wyjątków. Od teraz zasady ujednolicono w stronę pisowni łącznej (razem).

• Partykuła „nie” pisana razem. Zniknie rozróżnienie na użycie czasownikowe i przymiotnikowe. Będziemy pisać łącznie nawet w wyraźnych przeciwstawieniach i we wszystkich stopniach, np. „niemilszy” (chyba że autor chce bardzo mocno podkreślić opozycję, ale norma podstawowa i zalecana to pisownia łączna!).
• Przedrostki (niby, quasi, super, ekstra, mini, makro, eko): Będą pisane łącznie z następującym po nich wyrazem pospolitym.

Wyrażenie	Pisownia obecna (do 2025)	Pisownia od 2026
Imiesłów z „nie”	nie piszący (lecz czytający)	niepiszący (lecz czytający)
Przedrostek „niby”	niby-artysta / niby artysta	nibyartysta
Przedrostek „eko”	eko-warzywa / eko warzywa, eko żywność	ekowarzywa, ekożywność, ekowarzywa
Przedrostek „super”	super-promocja, super promocja	superpromocja

Uwaga: Jeśli drugi człon jest nazwą własną (np. Polak, Europejczyk), nadal używamy łącznika: niby Polak, super Europejczyk.Skoro „nie” piszemy razem to i razem będziemy pisać wyrazy z członami „pół” i „ćwierć”.

Wyrażenia, które dotychczas pisaliśmy osobno, teraz będą pisane łącznie.

Wyrażenie	Pisownia obecna (do 2025)	Pisownia od 2026
pół żartem, pół serio, ćwierć kilograma, pół metra tkaniny	pół żartem, pół serio, ćwierć kilograma, pół metra tkaniny	półżartem,  półserio, ćwierćkilograma, półmetra tkaniny

Uproszczona zostanie pisownia wielowyrazowych nazw miejsc. Jeśli nazwa składa się z przymiotnika i rzeczownika, oba człony będą pisane wielką literą, nawet jeśli drugi człon (rzeczownik) sam w sobie jest nazwą pospolitą, ale w użytym kontekście tworzy nazwę własną konkretnego obiektu (np. placu, kawiarni, cmentarza).

Obiekt	Pisownia obecna (do 2025)	Pisownia od 2026
plac	plac Niepodległości	Plac Niepodległości (jako pełna nazwa)
kawiarnia	kawiarnia „Pod starym zegarem”	kawiarnia „Pod Starym Zegarem„
region	Wyżyna Lubelska	Wyżyna Lubelska (bez zmian, ale reguła uściślona dla innych obiektów)

Rada Języka Polskiego argumentuje, że obecne zasady były zbyt skomplikowane i nieintuicyjne. Większość zmian (np. pisownia wielką literą wszystkich mieszkańców czy przymiotników od nazwisk) sankcjonuje błędy, które Polacy popełniali powszechnie lub upraszcza reguły tak, by nie trzeba było zastanawiać się nad kontekstem zdania. Choć zasady wchodzą w życie 1 stycznia 2026 r.,RJP (Rada Języka Polskiego) zapowiada okres przejściowy, w którym stare formy nie będą jeszcze traktowane jako błąd (np. w szkole, w publikacjach). Zmiany wprowadzone maja wymiar bardzo szeroki. Nie wystarczy tylko zacząć pisać po nowemu długopisem na kartce. Trzeba zmienić podręczniki, nazwy w programach komputerowych i przyzwyczaić się do zmian. Dla wielu purystów językowych będzie to bardzo trudne i dziwne.

Zmiany są na tyle duże, że od dzisiaj będzie rok 2026 łatwo zauważyć i mówić „to było przed/po 2026”. Argumentacja zmian wg RJP tworzy też niebezpieczny precedens. Od dzisiaj to jest od 2026r. pisanie nieortograficzne czyli niezgodne z zasadami pisowni, będzie mogło wymusić na RJP (powoływanej przez Polską Akademie Nauk) kolejne zmiany. Wszystko zależeć będzie od powszechności zjawiska, która, nota bene, jest niedookreślona. Na szczęście, jak pisaliśmy, mamy okres przejściowy, gdzie będzie można pisać absolutnie dowolnie czyli zgodnie ze starymi zasadami lub tymi nowymi. Obie pisownie będą uznawane za poprawne ortograficznie. I to jest przełomowa sytuacja dla ilości błędów ortograficznych w praktyce. Z przekąsem można by podpowiedzieć, że dla całkowitego wyeliminowania błędów, można wprowadzić, parafrazując słynny już zwrot, „piszta jak chceta”.